2026 ölçümü ne gösterdi?
NOAA ve NASA’ya göre Antarktika ozon deliğinin 7 Eylül–13 Ekim arasındaki ortalama alanı yaklaşık 25 milyon kilometrekareydi. Bu değer 48 yıllık uydu kaydının yedinci en büyük mevsimsel ortalaması oldu. Delik 18 Eylül’de yaklaşık 27,1 milyon kilometrekareyle yıllık en geniş düzeyine ulaştı.
Güney Kutbu üzerindeki en düşük değer 17 Ekim’de 105 Dobson birimi olarak ölçüldü. Alanın büyük olması ile ozon yoğunluğunun tarihsel en düşük düzeyde olması aynı şey değildir. Bu yıl geniş alan etkilenirken merkezdeki kayıp 2000’lerin bazı rekor yılları kadar şiddetli değildi.
Kutup girdabı neden belirleyici?
Antarktika kışında stratosfer çok soğur ve kutup çevresinde güçlü rüzgâr kuşağı oluşur. Soğuk hava kutup stratosfer bulutlarını destekler; bu parçacıkların yüzeyinde insan yapımı klor ve brom bileşiklerinden ozonu parçalayan etkin kimyasal türler oluşur. İlkbahar ışığı reaksiyonları hızlandırır.
2026’da alt atmosferden yükselip girdabı zayıflatan büyük ölçekli dalgalar alışılmadık derecede zayıftı. Güçlü ve geniş kutup girdabı soğuk havayı daha uzun süre hapsetti; ozon kaybına uygun bölge büyüdü. Bu, yıldan yıla hava dinamiğinin kimyasal iyileşme eğilimini geçici olarak örtebileceğini gösteriyor.
Büyük delik iyileşmeyle çelişiyor mu?
Hayır. Montreal Protokolü sonrasında kloroflorokarbonlar ve diğer ozon inceltici maddeler azaltıldı. NOAA, Antarktika stratosferindeki bu kaynaklardan gelen klor düzeyinin 1980’lerdeki zirveye göre yaklaşık üçte bir azaldığını bildiriyor. 2026’daki deliğin, eski kimyasal düzeyler sürseydi milyonlarca kilometrekare daha büyük olabileceği hesaplanıyor.
Uzun ömürlü gazlar atmosferde onlarca yıl kaldığı için iyileşme yavaştır. Bilim insanları Antarktika ozon tabakasının yüzyılın ilerleyen dönemlerinde, yaklaşık 2070’lerde, eski düzeylerine yaklaşmasını bekliyor. Tek bir kötü yıl bu eğilimi bozmaz; tek bir küçük yıl da sorunun çözüldüğünü kanıtlamaz.
Ozon deliği ile hava kirliliği aynı değil
Stratosferdeki ozon, Güneş’in zararlı morötesi ışınımının önemli bölümünü soğurur. Yeryüzüne yakın troposferik ozon ise insan sağlığına ve bitkilere zarar veren hava kirleticisidir. Aynı molekül, bulunduğu yüksekliğe göre farklı çevresel rol oynar.
Ozon gözlemleri uydu, yer spektrofotometresi ve balonla taşınan ozonsondaları birleştirir. Yıllık sonuçların güvenilirliği de bu bağımsız ölçümlerin aynı atmosfer sürecini farklı ölçeklerde doğrulamasından gelir.
Yararlanılan kaynaklar
Kaynakça ve ileri okuma
Bu sayfa hazırlanırken aşağıdaki kurumların yayımladığı birincil veya kurumsal kaynaklar kullanıldı. Bağlantılar yeni sekmede açılır.
